Lessen uit Denemarken
De afgelopen jaren (de laatste keer in juni 2010) ben ik meerdere malen voor onderzoek in Denemarken geweest. In vervolg op mijn boek over het provinciaal bestuur in Nederland heb ik mij verdiept in de ontwikkelingen in het Deense binnenlands bestuur. Daarbij heb ik voortgeborduurd op onderzoek van Annemieke van Dam, die in september 2007 mooi onderzoeksmateriaal verzameld heeft in het kader van haar MPA-opleiding aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Zij schreef er een onderzoeksverslag over: Could the Little Mermaid Survive in Dutch Waters.pdf
In PM Public Mission schreef ik een artikel over de vraag of het verstandig is om het bestuurlijk stelsel te hervormen als middel om te bezuinigen: De prijs van bestuurlijke hervormingen-sept10.pdf
Achtergrondinformatie bestuurlijke hervorming
Per 1 januari 2007 is in Denemarken een ingrijpende bestuurlijke hervorming doorgevoerd, waarbij de 14 Amter (te vergelijken met onze provincies) zijn opgeheven. Er zijn 5 grote regio's voor in de plaats gekomen, maar met minder taken, en zonder eigen belastinggebied.
Tegelijkertijd zijn de gemeenten fors opgeschaald (minimaal 20.000 inwoners). Qua proces is interessant dat de Deense regering alle gemeenten een half jaar de tijd heeft gegeven om door fusies met buurgemeenten dit minimum aantal inwoners te halen. Stok achter de deur was een verplichte herindeling.
De Deense overheid heeft een aantal van de belangrijkste documenten in het engels vertaald:
1. het rapport van de adviescommissie die de hervormingen voorbereidde:
Advies-CommissionAdmStructure-Jan2004.pdf
2. de politieke overeenkomst die daarover is gesloten in juni 2004: AgreementonaStructuralReform-June2004.pdf
3. een beschrijving van proces en uitkomsten van de hervormingen:
4. en een stuk van KL, de Deense VNG, over organisatie en financiën van het lokaal bestuur:
Democratie en participatie
In de besluitvorming over de hervorming van het Deense bestuursstelsel in de jaren 2002-2004 was de staat van de lokale democratie een hot issue. Zou het opschalen van gemeenten negatieve gevolgen hebben voor de betrokkenheid van burgers bij de lokale politiek?
In de commissie die de regering adviseerde over de hervorming werd in belangrijke mate geleund op een publicatie van een onderzoeksgroep van de Syddansk Universitet (Universiteit van Zuid-Denemarken), die concludeerde dat grote gemeenten niet minder democratisch zijn dan kleine gemeenten. Voor wie Deens kan lezen: Kjaer, Ulrik & Poul Erik Mouritzen (2003) Kommunestorrelse og lokaldemokrati, Syddansk Universitetsforlag.
Bij de voorbereidingen op de gemeentelijke herindeling in 2005 en 2006 is veel aandacht besteed aan democratie en burgerparticipatie. Er verschenen handleidingen, van de rijksoverheid en KL (de Deense VNG) hoe de nieuw gevormde gemeenten burgers bij het bestuur konden betrekken, en er was sprake van een verplichte burgerparticipatiefunctionaris in elke gemeente. Maar wat is er van terechtgekomen?
Het antwoord op die vraag is nog niet echt duidelijk. Wél verschijnt er medio 2009 een boek van de politicoloog Kasper Moller Hansen, die heeft onderzocht welke strategieën de Deense gemeenten en regio's hebben ontwikkeld om burgerparticipatie te bevorderen. Het boek is wederom in het Deens: Borgerinddragelse – et komparativt studie af borgerinddragelsen i regioner og kommuner, Odense: Syddansk Universitetsforlag.
Uit een interview met de auteur en een recent werkbezoek aan twee grote geherindeelde Deense gemeenten kan de voorzichtige conclusie worden getrokken dat het nog niet zo'n vaart loopt met de ontwikkeling van nieuwe vormen van burgerparticipatie in het Deense lokaal bestuur. Er zijn enkele gemeenten die voorop lopen, maar de overgrote meerderheid is vooral druk geweest met andere aspecten van de herindelingsoperatie.
Zie: Denen worstelen ook met burgerparticipatie-feb10.pdf